Proces je započeo istraživanjem simbolike šahovskog lovca i njegovih karakterističnih osobina. Umjesto doslovnog prikaza tradicionalne šahovske figure, fokus je usmjeren na interpretaciju osnovnih pojmova koji se povezuju sa ovom figurom, kao što su kretanje, strategija, ograničenje i promjena pravca. Kroz seriju skica ispitivani su odnosi siluete, pune mase i praznog prostora, sa ciljem pronalaženja forme koja bi ove karakteristike mogla prenijeti kroz apstraktan skulpturalni izraz.
Nakon faze skiciranja izrađen je fizički model u glini. Za modelovanje figure korištena je KOH-I-NUR Keraplast samoočvršćavajuća glina koja se suši na vazduhu, bez potrebe za pečenjem. Sive boje prije sušenja – bijele nakon, mekane je strukture što je čini pogodnom za oblikovanje. Nakon potpunog sušenja (otprilike 24 sata), moguće je brusiti, što je i učinjeno. Njena prirodna tekstura omogućava jasno uočavanje tragova ruke i alata, što doprinosi autentičnosti procesa. Figura je namjerno pojednostavljena i lišena detalja lica kako bi se naglasila njena simbolička funkcija i omogućilo sagledavanje forme kao cjeline.
Oblikovanjem glinene figure formirana je osnovna volumetrija i definisan karakter kompozicije.
Ručno modelovani objekat predstavlja polaznu tačku za sve naredne faze procesa i referentnu vrijednost prema kojoj će se procjenjivati kvalitet prenosa forme kroz digitalizaciju i fizičku reprodukciju.
Zbog toga su tokom analize modela evidentirane karakteristike koje će kasnije biti predmet poređenja, uključujući:
- ukupnu siluetu figure, proporcije tijela i omotača, očuvanost spiralnog elementa, površinski šum1 i deformacije, jasnoća spojeva elemenata, stabilnost figure, kao i vizuelna sličnost sa originalom
Radi detaljnije analize forme, model je prikazan kroz pozitivne i negativne prikaze. Ovakav način predstavljanja omogućio je jasnije sagledavanje prostornih odnosa, teksturalnih karakteristika i nepravilnosti nastalih tokom ručnog oblikovanja. Posebna pažnja posvećena je identifikaciji asimetrije, odstupanja u silueti i varijacija u teksturi površine, koje nisu unaprijed definisane kao greške, već kao karakteristike nastale procesom ručnog rada.
Analiza fizičkog modela pokazala je da on sadrži određene geometrijske nepravilnosti, površinske neravnine i asimetrije koje će u narednim fazama istraživanja poslužiti kao važan indikator uspješnosti digitalne obrade. Na taj način uspostavljena je osnova za poređenje originalnog, ručno modelovanog objekta sa njegovom digitalizovanom, korigovanom i konačno reprodukovanom verzijom.
Nakon završetka ručnog modelovanja, fizički model je digitalizovan metodom fotogrametrije2 sa ciljem prenosa forme iz fizičkog u digitalno okruženje.
Proces digitalizacije započeo je fotografisanjem fizičkog modela. Snimljeno je približno 150 fotografija koje obuhvataju puni obim objekta. Model je skeniran i obrađen pomoću Polycam aplikacije, koja je ujedno i generisala trodimenzionalni prikaz.
Fotografije su nastale iz više visinskih nivoa i različitih uglova kako bi što veći dio površine figure bio vidljiv na većem broju snimaka. Posebna pažnja posvećena je održavanju konstantnog osvjetljenja i izbjegavanju izraženih sjenki koje mogu otežati prepoznavanje karakterističnih tačaka tokom rekonstrukcije modela.
Konačno je generisana i tekstura modela, dobijena projektovanjem fotografskih informacija na rekonstruisanu geometriju.
Rezultat procesa bio je 3D model sa približno 47.900 verteksa koji je uspješno reprodukovao osnovnu siluetu, proporcije i prostorne odnose originalne skulpture. Posebno su očuvani dominantni volumeni figure i karakteristični spiralni element koji predstavlja glavni vizuelni akcenat kompozicije.
Međutim, analiza rekonstruisanog modela pokazala je i određena ograničenja fotogrametrijske metode. Na pojedinim dijelovima modela prisutan je površinski šum. Takođe su uočene lokalne deformacije, neujednačena gustina poligonalne mreže i gubitak jasnoće pojedinih detalja. Ovakve pojave posebno su izražene na područjima sa složenijom geometrijom, dubokim pregibima ili dijelovima koji tokom fotografisanja nisu bili jednako dobro vidljivi iz svih uglova.
Dobijeni model predstavljao je početnu digitalnu rekonstrukciju fizičke figure i služio je kao osnova za analizu kvaliteta prenosa forme. Već pri prvom pregledu uočeno je da fotogrametrijski model uspješno prenosi osnovnu siluetu, proporcije i prostorne odnose originalne skulpture, ali istovremeno sadrži određene geometrijske nedostatke karakteristične za ovu metodu digitalizacije.
Analizom mesh strukture identifikovani su sledeći problemi:
- prisustvo površinskog šuma nastalog tokom rekonstrukcije geometrije
- neujednačena i nestabilna topologija modela
- gubitak jasnoće pojedinih prelaza između formi
- povećana osjetljivost modela na procese zaglađivanja i daljih korekcija
Nakon završene fotogrametrijske rekonstrukcije, dobijeni model je uvezen u softver ZBrush radi detaljne analize i korekcije geometrije. Cilj ove faze nije bio samo tehničko uklanjanje nepravilnosti nastalih tokom procesa digitalizacije, već i ispitivanje mogućnosti unapređenja forme uz očuvanje osnovnog karaktera ručno modelovane figure.
Poligonalna mreža nije bila optimizovana za dalju obradu, zbog čega su pojedine digitalne operacije, naročito zaglađivanje površine, dovodile do neželjenih deformacija i gubitka geometrije. Zbog toga fotogrametrijski model nije mogao biti korišten kao finalni proizvod, već kao početna osnova za narednu fazu digitalne korekcije i optimizacije u softveru ZBrush.
U prvom koraku primijenjen je Dynamesh, alat koji omogućava rekonstrukciju geometrije kroz volumetrijski pristup. Dynamesh zanemaruje postojeću topologiju i reinterpretira model kao jedinstven volumen sa ravnomjerno raspoređenim poligonima. Time se uspješno uklanjaju problemi poput rupa u mreži, odvojenih dijelova i lokalnih deformacija, a model se “stabilizuje” u konzistentnu skulpturalnu formu. Ovaj proces je ključan jer pretvara tehnički neuredan sken u kompaktno “glinenu” masu sa uniformnim poligonima pogodnu za dalju obradu.
Naredni korak obrade podrazumijevao je kontrolisano zaglađivanje površina upotrebom alata Smooth. Cilj ove intervencije bio je smanjenje površinskog šuma i uklanjanje sitnih nepravilnosti nastalih tokom rekonstrukcije.
Nakon stabilizacije površine korišten je alat Move za korekciju osnovne siluete i volumena modela. Ovim postupkom izvršena su manja prilagođavanja proporcija i uspostavljena jasnija vizuelna ravnoteža između centralne figure i spiralnog prostornog elementa koji je okružuje.
Dalja obrada sprovedena je korištenjem alata ClayBuildup. Ovaj alat omogućio je dodavanje i redefinisanje volumena na mjestima gdje je tokom fotogrametrijske rekonstrukcije došlo do gubitka jasnoće forme. Posebna pažnja posvećena je prelazima između tijela figure i spiralnog omotača, kao i očuvanju prostorne dinamike koja predstavlja jedan od ključnih elemenata kompozicije.
U završnoj fazi digitalne obrade korišteni su alati Trim Dynamic i Dam Standard. Alat Trim Dynamic primijenjen je radi uspostavljanja jasnijih ravni i kontrolisanijih prelaza između pojedinih površina, čime je povećana čitljivost forme. Istovremeno je Dam Standard korišten za naglašavanje pojedinih linija, pregiba i granica između volumena, čime su dodatno definisani ključni oblikovni elementi modela.
Uspješnost digitalne obrade procjenjivana je prema unaprijed definisanim kriterijumima: očuvanosti ukupne siluete, proporcija figure, očuvanosti spiralnog prostornog elementa, stepenu površinskog šuma i kvalitetu teksture.
Poređenjem početnog fotogrametrijskog modela i finalne digitalno obrađene verzije uočeno je nekoliko značajnih promjena. Prije svega, poboljšana je čitljivost siluete i stabilnost ukupne forme. Centralna figura dobila je jasnije definisane volumene, dok su deformacije nastale tokom ručnog modelovanja i procesa skeniranja u velikoj mjeri korigovane. Istovremeno je očuvana osnovna prostorna dinamika kompozicije, pri čemu spiralni omotač zadržava funkciju dominantnog vizuelnog akcenta.
Digitalna obrada dovela je i do smanjenja površinskog šuma i uspostavljanja kontrolisanijih prelaza između pojedinih elemenata modela. Međutim, proces korekcije istovremeno je rezultovao djelimičnim gubitkom sitnih teksturalnih nepravilnosti nastalih ručnim modelovanjem. Ovakav rezultat ukazuje na kompromis između tehničke preciznosti i očuvanja tragova ručnog rada, što predstavlja jedno od centralnih pitanja ovog istraživanja.
- Rezultati fotogrametrijske digitalizacije pokazali su da metoda omogućava efikasan i relativno brz prenos fizičke forme u digitalno okruženje, uz zadovoljavajuću geometrijsku preciznost. Istovremeno, analiza dobijenog modela ukazala je na potrebu za dodatnom obradom kako bi se model tehnički pripremio za dalju upotrebu, digitalno oblikovanje i završnu fizičku realizaciju.
- Rezultati digitalne obrade pokazuju da ZBrush nije korišten isključivo kao alat za tehničku korekciju, već i kao sredstvo za kontrolisano oblikovno unapređenje modela. Na taj način digitalna intervencija nije zamijenila ručno modelovanje, već je predstavljala njegov nastavak u digitalnom okruženju, omogućavajući precizniju kontrolu forme i pripremu modela za završnu fazu fizičke realizacije.
Rezultati ove faze pokazuju da fotogrametrija omogućava uspješan prenos osnovne forme u digitalno okruženje, ali da dobijeni model u većini slučajeva zahtijeva dodatnu obradu prije nego što postane pogodan za dalju proizvodnju. Digitalni sculpting se u ovom procesu pokazao kao neophodan korak kojim se istovremeno vrši tehnička korekcija modela i kontrolisano unapređenje njegovih oblikovnih karakteristika.
Na osnovu sprovedene analize može se zaključiti da je osnovni karakter ručno modelovane figure uspješno očuvan, dok je kvalitet geometrije značajno unaprijeđen. Time je stvorena tehnički ispravna osnova za završnu fazu istraživanja, odnosno fizičku realizaciju digitalno obrađenog modela.
Resin model je pretposlednja faza cijelog procesa i u poređenju sa prethodnim fazama u ZBrush‑u otkriva jasnu transformaciju od digitalnog koncepta ka materijalnom objektu. Model se sada može dodirnuti, sagledati iz svih uglova, postaje opipljiv i trajan. Resin verzija pokazuje da su prethodne faze bile neophodne: čišćenje je obezbjedilo tehničku stabilnost, dorada estetsku vrijednost, a štampa sve to pretvorila u fizički stabilnu verziju.
Pozitivne strane resin štampe:
- Visoka preciznost: resin tehnologija omogućila je da se svi detalji iz digitalne dorade prenesu u fizički model, sa glatkim površinama i jasnim konturama, bez deformacija
- Materijalna trajnost: za razliku od gline, resin je stabilan i dugotrajan, pa model može da se koristi kao referentni prototip
- Verifikacija procesa: štampa je pokazala da su faze čišćenja i dorade bile uspješne, jer je model tehnički izvodljiv i estetski vrijedan (nije samo tehnički ispravan, već i vizuelno kvalitetan, dovoljno precizan, čist i prezentabilan da se može posmatrati kao završni rezultat, a ne samo kao eksperimentalni prototip)
Negativne strane:
- Gubitak teksture: za razliku od gline, resin površina je potpuno glatka i neutralna, pa se gubi osećaj organskog dodira i trag ruke
- Ograničenja veličine: resin štampa nije pogodna za velike objekte jer troši mnogo materijala i vrijeme štampe raste
- Praktična ograničenja: cijena materijala, zahtjevna post‑obrada i bezbjednosni aspekti čine proces složenijim i manje fleksibilnim od rada u glini
U okviru istraživanja, glineni model i resin model posmatraju se kao dvije ključne faze u razvoju jedne ideje.
Glineni model predstavlja početnu fazu rada, u kojoj je forma nastajala neposredno kroz dodir ruke i alata. Njegova površina nosi tragove procesa, sa neravninama i nesavršenostima koje svjedoče o eksperimentalnom karakteru. Upravo ta tekstura daje modelu autentičnost i toplinu, ali ga istovremeno čini krhkim i privremenim. Glina je podložna pucanju i deformacijama, pa se model u ovoj fazi može posmatrati kao skica u materijalu-važan dokument procesa, ali ne i završni rad.
Resin model, nastao 3D štampom, donosi sasvim drugačiji kvalitet. On prenosi sve ono što je u digitalnim fazama (čišćenje i dorada u ZBrush‑u) tehnički i estetski oblikovano, ali sada u trajnom i stabilnom materijalu. Površina je glatka, neutralno bijela, bez tragova ruke, što mu daje profesionalan i prezentabilan izgled. Resin model potvrđuje da je digitalna obrada bila uspješna; proporcije su očuvane, detalji jasno preneseni, a forma postaje spremna za evaluaciju prema unaprijed postavljenim kriterijumima. Međutim, u poređenju sa glinom, gubi se dio spontanosti, jer resin ne pokazuje proces već samo rezultat.
Analiza: Prvi (glineni) i pretposlednji (resin) primjerak figure prema kriterijumima postavljenim u prvoj fazi rada
1. Očuvanost osnovne morfologije i proporcija:
- Osnovna silueta i proporcije figure ostale su vjerno prenesene iz gline u resin. Digitalna obrada je omogućila da se proporcije stabilizuju i precizno definišu, pa resin verzija djeluje jasnije i kontrolisanije
2. Očuvanost karakterističnih, ručno oblikovanih detalja:
- Tragovi ruke i teksturalne nepravilnosti prisutni u glini nisu u potpunosti preneseni. Resin model zadržava osnovne detalje, ali ih interpretira u „čistijoj“ formi, što znači da se gubi dio spontanosti i organskog izraza
3. Stepen geometrijskih nepravilnosti i površinskog šuma:
- Glina pokazuje nepravilnosti i površinski šum kao dio procesa. Resin verzija, zahvaljujući digitalnom čišćenju, eliminiše te nepravilnosti i dobija glatku površinu. Time se povećava tehnička preciznost, ali smanjuje ekspresivnost
4. Količina neophodnih digitalnih intervencija:
- Fotogrametrija je prenijela osnovni oblik, ali je bilo potrebno značajno čišćenje i dorada u ZBrush‑u da bi model bio spreman za štampu. Resin model pokazuje da su digitalne intervencije bile ključne, bez njih, forma ne bi bila pogodna za štampanje ni stabilna
5. Tehnička spremnost modela za proizvodnju:
- Glineni model je eksperimentalan i privremen, bez tehničke spremnosti za reprodukciju. Resin model je stabilan, trajan i spreman za evaluaciju, čime se potvrđuje uspješnost procesa prelaska iz fizičkog u digitalni, i nazad u materijalni oblik
U istraživačkom kontekstu važno je naglasiti da sama namjena modela utiče na izbor materijala i procesa. Kod šahovskih figura, koje se tradicionalno kreću u rasponu od 6 do 8 cm visine, preciznost i mogućnost detaljisanja postaju presudni. Kod manjih dimenzija, digitalno detaljisanje je znatno lakše nego ručno, jer softver omogućava kontrolu proporcija i preciznost linija koje bi u glini bile teško izvodljive.
Razlika između glinenog modela od 11 cm i resin modela od 7 cm pokazuje da je glina pogodna za eksperimentalno oblikovanje u većem formatu, dok je resin idealan za finalnu proizvodnju u standardnim dimenzijama šahovskih figura. Time se potvrđuje da digitalna obrada i resin štampa omogućavaju očuvanje morfologije i proporcija, ali i precizno detaljisanje u skali koja je funkcionalna za samu namjenu.
Zaključak analize dosadašnjih rezultata: Fotogrametrija i digitalna obrada su omogućile da se osnovna morfologija i proporcije očuvaju, dok su nepravilnosti i teksturalni tragovi ruke djelimično izgubljeni. Resin model je tehnički spreman i estetski prezentabilan, ali u poređenju sa glinom gubi dio spontanosti i neposrednosti. Time se potvrđuje da digitalni workflow donosi preciznost i trajnost, ali uz cijenu smanjenja spontanog izraza, ekspresivne teksture…
Nakon što je figura prošla kroz glineni prototip, digitalnu obradu i resin štampu, poslednja faza workflow‑a obuhvata izradu silikonskog kalupa i livenje smole. Ova etapa je ključna jer omogućava da se od jednog resin prototipa dobije više identičnih kopija, što je važno za serijsku proizvodnju ili testiranje različitih materijala i završnih obrada.
U okviru istraživačkog procesa, prvi pokušaj izrade silikonskog kalupa pokazao se kao dragocjeno iskustvo, iako nije dao upotrebljiv rezultat.
Odlučila sam se za jednodjelni kalup, iako je figura imala nešto složeniju formu. Postavila sam je uspravno, pripremila silikonsku gumu sa katalizatorom i izlila preko modela. Prva greška bila je u nedovoljnom miješanju, u žurbi, masa nije postala homogena, pa se silikon nije pravilno zgusnuo. Nakon 7 sati površina je i dalje bila gelasta, a tek poslije 14 sati se većim dijelom stegao (oko 85% ukupne mase).
Druga greška bila je što nisam označila liniju reza. Pošto se silikon posvjetlio, figura se više nije nazirala, pa sam rezove pravila „odokativno“. Prvu polovinu sam uspjela da skinem i detalji su se lijepo preslikali, ali drugu nisam mogla da izvučem bez potpunog oštećenja kalupa.
Ključne tačke na koje treba obratiti pažnju:
- Za miješanje koristiti metalnu posudu i alat: drvo i plastika se lako lome pod pritiskom i ne podnose dugotrajno miješanje, metalni pribor omogućava snažnije i ravnomjernije miješanje, pa se katalizator bolje raspoređuje, a takođe silikon i smola se mnogo lakše uklanjaju sa metalne površine
- Kada se silikonska guma i katalizator spoje, masa počinje da se polako zgušnjava. !!!To što se smjesa počinje zgušnjavati ne znači da je vrijeme isteklo!!! Naprotiv, upravo tada je potrebno detaljnije miješanje, bez žurbe, sa pažnjom da se katalizator ravnomjerno rasporedi. Ako se miješanje obavi površno, nastaju gelasti dijelovi i neujednačeno stvrdnjavanje, što direktno vodi ka neuspjelom kalupu
- Kod složenijih figura, dvodjelni kalup je mnogo praktičniji i pouzdaniji od jednodjelnog
Prvi pokušaj izrade silikonskog kalupa pokazao je sve izazove procesa, ali i otvorio prostor za razmišljanje o poboljšanjima. Nakon neuspjeha, jasno se izdvojila ideja da bi sledeći korak bio štampanje „kalupa za kalup“, odnosno digitalno projektovanog i 3D odštampanog okvira u koji se izliva silikon. Pružio bi:
- Precizno prilagođavanje dimenzijama, 3D štampani okvir može biti tačno oblikovan prema figuri, što olakšava pozicioniranje i izlijevanje
- Kontrola geometrije, digitalno projektovan kalup eliminiše improvizaciju i omogućava da se linije reza unaprijed definišu
- Ušteda materijala, pravilno dimenzionisan okvir smanjuje nepotrebnu potrošnju silikona
Nakon prvog pokušaja izrade kalupa, koji je pokazao niz tehničkih grešaka i ograničenja, drugi eksperiment usmjeravam ka dvodjelnom rješenju, svjesna prethodnih propusta i sa jasnim ciljem da postignem stabilniji i precizniji rezultat.
U drugom pokušaju odlučila sam da figuru podijelim na dva dijela, kako bih kasnije mogla lakše da je oslobodim iz silikona. Fokusirala sam se na masu koja se izdvaja iz osnovne forme i koja je u prvom kalupu predstavljala najveći problem prilikom izvlačenja. Upravo ta kritična tačka sada postaje linija razdvajanja, jer dvodjelni kalup omogućava da se figura oslobađa bez lomljenja i deformacija.
Nakon podjele figure na dva dijela, naredni korak bio je da pripremim podlogu od plastelina. Figuru sam pažljivo uronila do pola, tačno do linije koju sam prethodno označila. Ivice sam fino popunila plastelinom kako bi se spriječilo curenje silikona i obezbijedila čvrsta osnova.
Na kraju sam izdubljivala spojeve, male kanale koji će kasnije služiti kao „ključevi“ za precizno spajanje dva dijela kalupa. Ovi spojevi su važni jer omogućavaju da se kalup zatvara u istom položaju svaki put, čuvajući proporcije i stabilnost figure.
Nakon otprilike četiri sata od livenja, silikon se dovoljno stvrdnuo da sam mogla pažljivo da oslobodim figuru iz kalupa. Sam postupak izvlačenja i vraćanja figure pokazao je da je podjela bila dobro zamišljena, model se mogao odvojiti bez oštećenja.
Kada sam uklonila plastelin, pripremila sam novu smjesu za livenje i površinu prvog silikona premazala tankim slojem vazelina. Taj sloj je bio ključan da spriječi spajanje dva dijela i da kasnije omogućava njihovo lako razdvajanje. Na kraju sam preko figure i prvog dijela izlila novi silikon, čime je formiran drugi segment kalupa.
Nakon što je drugi dio izliven, dobila sam kompletan dvodjelni kalup. Proces je ponovljen pažljivo, uz stalno praćenje grešaka iz prvog pokušaja kako bi se izbjegla njihova ponovna pojava. Silikon se i ovoga puta očvrsnuo kroz tri do četiri sata, što potvrđuje da je tehnika stabilna i pouzdana. Time je metod dva puta provjeren i pokazao se uspješnim.
Međutim, pokazalo se da sloj vazelina, kojim je premazan prvi dio silikona, nije imao očekivanu funkciju. Umjesto da spriječi spajanje, polovine su se spojile u jednu cjelinu, pa je bilo neophodno da kalup naknadno rasječem na dva dijela.
Ono što se jasno uočava jeste da dvodjelni kalup omogućava precizno i lagano oslobađanje figure, dok se na unutrašnjosti prenose i najsitniji detalji, od površinskih šara do „godova“ sa resinom štampanog 3D modela. Potvrđeno je da je metoda dvodjelnog kalupa funkcionalna i ponovljiva, ali se pokazuje i potreba za štampanim kalupom. 3D štampa bi omogućila ujednačenost silikona sa svih strana, olakšala proces i dodatno povećala preciznost otiska. Na taj način bi se spojila praktična iskustva iz ručne izrade sa tehnološkim prednostima digitalne proizvodnje.
Nakon što je dvodjelni kalup bio spreman, pristupila sam procesu livenja smole. Prvo sam izmiješala dvije komponente poliuretanske smole u jednakom omjeru, a zatim smjesu špricom nanosila u kalup, za koji sam prethodno na dnu figure oblikovala manji kanal za livenje. Budući da poliuretanska smola reaguje veoma brzo, cijeli postupak zahtijeva brzu i preciznu izvedbu.
Pri prvom pokušaju uspjela sam da izlijem tek trećinu figure, jer se tečnost ubrzo skamenila. Međutim, u narednom pokušaju proces je bio uspješan, figura je u potpunosti izlivena. Cijeli postupak traje svega nekoliko minuta: od miješanja komponenti, preko sipanja tečnosti, pa do njenog potpunog očvršćavanja, što se dešava unutar četiri minute. Nakon toga kalup se lagano otvorio, a figura je bez poteškoća izvučena iz njega.
U ovom eksperimentu poređenje između resin modela i smola modela otvara važno pitanje: Kako različiti materijali prenose detalje i teksture, te kakav odnos uspostavljaju prema digitalnom i ručnom procesu oblikovanja.
Figura od resina:
- Vizuelni karakter: površina je glatka, gotovo „smooth‑ovana“, što daje utisak digitalne čistoće
- Sjenke: padaju ravnomjernije, ali gube dio mikro‑tekstura, pa figura djeluje neutralnije i udaljenije od ručne izrade
- Odnos prema digitalnom modelu: resin naglašava preciznost i proporcije, ali istovremeno uklanja nepravilnosti koje su bile prisutne u glinenoj fazi
Figura od smole:
- Prenošenje detalja: smola pokazuje veću sposobnost da zadrži sitne nepravilnosti i teksture, što ga približava originalnoj glinenoj figuri
- Sjenke: padaju izraženije, naglašavajući reljef i mikro‑strukture, pa figura djeluje življe i bliže ručnom radu
- Estetski efekat: smola vraća „toplinu“ i autentičnost procesa, jer nepravilnosti postaju dio vizuelnog izraza
Razlika u percepciji detalja može biti posljedica i materijala i boje. Smola, tamnija i kontrastnija, bolje hvata sjene i naglašava teksture. Resin, svjetliji i homogen, ublažava nepravilnosti.
Na prvi pogled djeluje zbunjujuće da se figura od smole razlikuje od resin verzije, iako je kalup nastao upravo utiskivanjem resin modela u silikon. To nam pokazuje kako materijalne osobine i optika utiču na percepciju rezultata, čak i kada je matrica ista.
- Resin ima finu, homogenu površinu koja vizuelno „pegla“ mikro‑detalje. Smola, zavisno od hemijskog sastava, može da zadrži sitne nepravilnosti i teksture jer se drugačije stvrdnjava i reaguje na kalup.
- Svjetliji resin reflektuje svjetlost ravnomjernije, pa sjene djeluju mekše. Smola, tamnija ili gušća, hvata sjene jače i naglašava reljef.
Razlike nisu u samom obliku, već u načinu na koji materijal reflektuje svjetlost i zadržava mikro‑strukture.
Kalup je neutralan medij, ali materijal nije. Resin potvrđuje digitalnu kontrolu forme, dok smola vraća autentičnost procesa i nepravilnosti koje odlikuju ručnu izradu. Upravo ta razlika pokazuje da izbor materijala oblikuje percepciju modela jednako koliko i sam oblik.
ANALIZA USPJEŠNOSTI KOMPLETNOG PROCESA
Na osnovu postavljenih kriterijuma, može se sagledati koliko je proces, od skice do livenog primjerka, bio uspješan:
– Očuvanost morfologije i proporcija
Tokom svih faza, osnovna silueta i proporcije figure ostale su stabilne. Od glinenog modela do digitalne obrade i konačnog livenja, figura zadržava prepoznatljiv oblik i odnos glavnih volumena.
– Očuvanost ručno oblikovanih detalja
Smola je pokazala veću sposobnost da prenese mikro‑teksture i nepravilnosti koje potiču iz ručne izrade. Resin verzija je detalje ublažila, ali je zadržala osnovne konture. Time se potvrđuje da materijal utiče na percepciju autentičnosti.
– Geometrijske nepravilnosti i površinski šum
Resin model je vizuelno „ispeglan“, sa minimalnim šumom, dok smola vraća sitne nepravilnosti koje podsjećaju na glineni prototip. Ove razlike nisu rezultat kalupa, već optičkih i strukturnih osobina materijala.
– Digitalne intervencije
Intervencije u ZBrush‑u bile su neophodne za čišćenje i doradu, ali nisu narušile osnovnu morfologiju. Proces je pokazao balans između digitalne kontrole i očuvanja ručnog karaktera.
– Tehnička spremnost za proizvodnju
Oba materijala dala su figure koje su stabilne i funkcionalne. Resin je pogodniji za precizne, serijske reprodukcije, dok smola pokazuje potencijal za očuvanje autentičnosti u umjetničkoj produkciji.
Proces od skice do livenog primjerka pokazao se uspješnim ne samo u tehničkom smislu, već i u istraživačkom. Osnovna morfologija i proporcije ostale su očuvane, dok su ručno oblikovani detalji preneseni u različitom stepenu zavisno od materijala. Resin je naglasio digitalnu preciznost i kontrolu forme, dok je smola vratila nepravilnosti i teksture koje potvrđuju autentičnost procesa. Time se pokazuje da isti kalup ne znači isti rezultat, materijal svojim optičkim i strukturnim osobinama oblikuje percepciju modela.
Proces je uspješno demonstrirao balans između digitalnih intervencija i očuvanja ručnog karaktera, potvrđujući tehničku spremnost za proizvodnju i istraživačku vrijednost u analizi materijala. Upravo ta razlika između resin i smola verzije otvara prostor za dalja istraživanja o tome kako izbor materijala utiče na interpretaciju autentičnosti i preciznosti u savremenim postupcima modelovanja.
>>>Iako je planirano u početnoj fazi da izlivanje smole bude poslednja tačka prije analize rezultata, ipak se istraživanje ovdje ne završava, već se proširuje novim materijalom, parafinom, kako bi se dodatno sagledalo kako različite strukture oblikuju percepciju iste figure.
U toku rada pokazalo se da izgled figure zavisi presudno od karakteristika materijala, pa je nastala nova istraživačka perspektiva. Upravo iz tog razloga uvedena je dodatna tačka workflowa – izlijevanje parafina, vode i želatina u isti silikonski kalup.
Time workflow dobija eksperimentalni karakter: isti kalup postaje neutralna matrica, dok različiti materijali otkrivaju kako se oblik i tekstura interpretiraju na različite načine.
Postupak rada sa parafinom:
Rastopljene su četiri male parafinske svijeće, čime je dobijena dovoljna količina voska za izlijevanje. Parafin je zagrijavan do tečnog stanja, vodeći računa da temperatura ne pređe granicu od 85–90 °C kako bi se očuvala struktura i spriječilo oštećenje kalupa. Zatim je pažljivo izliven u isti silikonski kalup koji je prethodno korišćen za resin i smolu.
Otvaranje kalupa pokazalo je da parafin prenosi osnovnu formu, ali zbog krhkosti i lomljivosti ne može da očuva složenije detalje. Time se potvrđuje istraživačka vrijednost ovog koraka, isti kalup daje različite rezultate u zavisnosti od materijala, a parafin naglašava granice između tehničke izvedbe i vizuelne interpretacije.
Na slici se jasno vidi da parafin, iako je prenio osnovnu morfologiju figure, pokazuje specifične slabosti u odnosu na resin i smolu:
- Prenošenje detalja: površina je gruba i nepravilna, sa slabijom definicijom spojeva i tekstura u poređenju sa smolom
- Geometrijske nepravilnosti: prisutni su sitni lomovi i površinski šum, što vizuelno mijenja percepciju figure
- Vizuelni efekat: figura u parafinu djeluje „mekše“ i manje precizno, ali upravo ta nesavršenost daje joj drugačiji karakter u odnosu na prethodne odlivke
Livenje želatina u kalup:
Nakon pokušaja da u silikonski kalup sipam samo vodu i zamrznem je, što nije uspjelo jer je voda previše rijetka i lako pronalazi put do sitnih šupljina, odlučila sam da vodi dodam želatin. Za moju figuru bilo je dovoljno oko 20 ml vode u koju sam razmutila 10 g želatina.
>>>Dodavanje više želatina u odnosu na vodu znači da će masa postati čvršća i stabilnija, manje gelasta i samim tim otpornija na lomljenje prilikom vađenja iz kalupa (veći udio želatina – kasnije manja prozirnost i elastičnost).
Masa se učvrstila za oko dva sata u frižideru, što je znatno brže od procesa zamrzavanja vode. Želatin je figuri dao:
- Gelastu strukturu: na dodir je mekana, elastična i podsjeća na žele
- Prozirnost: figura je poluprozirna, a unutar nje se naziru mjehurići, što daje zanimljiv vizuelni efekat
- Stabilnost: oslobađanje iz kalupa bilo je jednostavno, bez lomljenja ili pucanja, što se ranije dešavalo sa parafinom
Dodavanje želatina vodi pokazalo se kao uspješan eksperiment, figura je dobila novu materijalnu dimenziju, između krutog i tečnog, i time otvorila još jedan sloj interpretacije u workflowu.
Ova komparacija pokazuje da isti kalup proizvodi potpuno različite figure u zavisnosti od materijala.
Materijal, dakle, diktira percepciju figure i otvara različite interpretativne slojeve u istraživanju.
Serija pokazuje kako različiti postupci od gline, preko digitalnih dorada i resina, pa sve do parafina, mogu da proizvedu figure koje se vizuelno približavaju jedna drugoj.
ZAVRŠNI ZAKLJUČAK ISTRAŽIVANJA
Od početne faze skice i rada u glini, preko digitalnih intervencija i odlivaka u resin i smolu, pa sve do eksperimentalnog izlijevanja parafina, istraživanje je pokazalo da materijal nije neutralan, on presudno oblikuje percepciju figure.
- Resin je naglasio digitalnu preciznost i kontrolu forme
- Smola je vratila nepravilnosti i teksture, potvrđujući autentičnost ručnog procesa
- Parafin je pokazao krhkost i ograničenu sposobnost prenošenja detalja, ali je upravo time otvorio novu interpretaciju figure
- Želatin je dao figuru koja se nalazi „između krutog i tečnog“ ona nije trajna, ali je vizuelno zanimljiva i otvara interpretaciju o prolaznosti i transformaciji materijala gdje je upravo ta efemernost ono što ga razlikuje od ostalih materijala
Workflow je dokazao da isti kalup daje različite rezultate u zavisnosti od materijala. Time se potvrđuje da izbor materijala nije samo tehničko pitanje, već estetski i interpretativno ključan čin.
Upravo ta raznolikost potvrđuje da istraživanje nije zatvoreno procesom, već otvoreno prema novim materijalima i perspektivama. Svaki odlivak je nova interpretacija iste figure, pa se rad ne završava konačnim oblikom, već stalnim otkrivanjem kako različite strukture mijenjaju percepciju.
- Površinski šum (surface noise) označava neželjene geometrijske nepravilnosti nastale tokom procesa 3D skeniranja ili fotogrametrije usljed ograničenja metode snimanja, osvjetljenja, rezolucije fotografija ili grešaka pri rekonstrukciji geometrije. Takve nepravilnosti zahtijevaju naknadnu obradu radi dobijanja tehnički ispravnog i proizvodno upotrebljivog modela. ↩︎
- Digitalizacija ručno modelovane figure izvedena je metodom fotogrametrije, postupkom koji omogućava rekonstrukciju trodimenzionalne geometrije na osnovu većeg broja dvodimenzionalnih fotografija. Za razliku od klasičnog 3D skeniranja, fotogrametrija ne koristi laserske ili infracrvene senzore, već geometrijske informacije dobija analizom preklapanja karakterističnih tačaka koje se pojavljuju na većem broju fotografija snimljenih iz različitih uglova. ↩︎