Budući studenti

PROSTOR, PRIČA, DOGAĐAJ

Prof. dr Tatjana Dadić Dinulović

Raskršće (Intersection):
Praško kvadrijelane scenskog dizajna i scenskog prostora 2011.

U Uvodu kataloga britanske nacionalne postavke 2007. godine, Sofi Džamp (Sophie Jump) piše o označavanju (davanju imena ili etiketiranju) kao jednom od velikih izazova i nedoumica sa kojima se suočavaju profesionalci koji rade u pozorištu: „Da li sebe nazivamo pozorišnim dizajnerima ili scenografima? Da li je to što radimo zanat ili umetnost? Mogu li sebe da smatram pozorišnim dizajnerom ako ne dizajniram predstave koje se odvijaju u pozorištu? Da li sam ja dizajner ako se bavim organizacijom scenskog prostora i njegovom upotrebom, ali ne dizajniram ništa što je fizički postavljeno u prostor? Da li sam ja scenograf ukoliko dizajniram samo jedan aspekt pozorišne predstave?“ Potreba za davanjem naziva stvarima i uspostavljanjem veze između pojmova i njihovog značenja imala je svoj formalni ishod 2011. kada je, nakon više od 40 godina postojanja, Praški kvadrijenale promenio naziv, transformišući se od „izložbe scenografije i pozorišne arhitekture“ (exhibition of scenography and theatre architecture) u manifestaciju posvećenu „scenskom dizajnu i scenskom prostoru“ (performance design and space). To je bio važan iskorak koji je označio suočavanje sa promenama koje su se dogodile u pozorištu i scenskoj umetnosti, ali i u umetnosti uopšte, kao i u kulturi i društvu poslednjih decenija 20. veka. Moguća značenja i interpretacije novog naziva istražena su tada već pomenutim projektom „Raskršće“ koji je izveden na trgu ispred zgrade Narodnog pozorišta u Pragu. Bio je to arhitektonsko-dramaturško-kustoski eksperiment Orena Sagiva (Oren Sagiv) i Sodje Lotker u kojem su, arhitekta i dramaturg, ispitivali međusobnu vezu i uticaj „crne kutije“ i „bele kocke“ – prostora za pozorište i prostora za vizuelnu umetnost, tj. različitih odnosa: između pozorišta, vizuelnih umetnosti i arhitekture; fizičkog i virtuelnog prostora; pozorišne predstave, performansa i instalacije; publike, umetnika i umetničkog dela; izlaganja i izvođenja; ličnog i društvenog; intimnog i spektakularnog. Ovaj projekat postao je mesto susreta različitih umetničkih disciplina i pristupa, suočavajući umetnost sa realnim životom grada. Ipak, iako je reč o eksperimentu, Raskršće je bilo alternativa i prava opozicija izlagačkim praksama prikazanim u glavnom takmičarskom programu Kvadrijenala 2011. Zahvaljujući tome, poslednje izdanje ove manifestacije donelo je ozbiljne promene i, prvi put od svog osnivanja, programski i prostorno bilo je koncipirano na nov način.

Proces: Nastup Srbije na
Praškom kvadrijenalu scenskog dizajna i scenskog prostora 2015.

Srbija je predstavila rad pod zajedničkim nazivom Proces koji je tematski, u pristupu i prostorno bio objedinjen u dve kategorije – nacionaloj i studentskoj. U kreativnom procesu koji je koncipiran kao višemesečna istraživačka platforma namenjena razvoju umetničkih radova, učestvovalo je 46 umetnika, kustosa i studenata različitih obrazovnih profila i umetničkih interesovanja. Delo je inspirisano fenomenom politike i njenim značajem u savremenom društvu, ali je, istovremeno, posvećeno i pojmu „proces“ shvaćenom u kontekstu stvaralačkih procesa i procesualnosti u umetnosti i kulturi. Poseban podsticaj predstavljalo je tumačenje pojma „performativnost“ i njegovo povezivanje sa pojmovima kao što su „pozorište“, „scenska umetnost“, „scenski prostor“, „izvođenje“ i „izlaganje“. Od umetnika i studenata traženo je da ispitaju ove pojmove u najširem značenjskom smislu, sa zadatkom da u konačnom ishodu kreiraju performativnu izložbu ili instalaciju. Proces je zauzeo dva identična prostora u Kafkinoj kući u Pragu na drugom i trećem spratu, jedan iznad drugog. Oba prostora bila su korišćena na sličan način – veće prostorije služile su kao izložbeni/izvođački prostor, dok su manje bile u funkciji „arhiva“ (za odlaganje snimljenog video-materijala radova umetnika) ili kao „fundus“ (za čuvanje i odlaganje artefakata – ličnih predmeta studenata). Nacionalna postavka, rad (Ne)moć-Odgovor(nost), bila je sačinjena od niza jednodnevnih umetničkih autorskih iskaza, prikazanih i/ili izvođenih dan za danom, beleženih posredstvom sigurnosnih kamera. Na kraju svakog dana, po završetku izvođenja, „odloženi“ video-zapis postajao je jedan od deset segmenata digitalne vizuelne slike. Povezivanje pojedinačnih i veoma raznorodnih umetničkih iskaza – u sadržinskom, formalnom i poetičkom smislu – u jedan, kolektivni čin mogao da bude dostupan publici tek na samom kraju. Studentski rad Proces ili Šta je stvarno VAŽNO za mene bio je performativna instalacija sačinjena od niza živih izvođenja četrnaestoro studenata koji su, uz pomoć privatnih predmeta-artefakata i priča koje su s tim predmetima povezane, govorili o formiranju ličnih, grupnih i kolektivnih identiteta. Proces pričanja priča, u formi performansa kojih je bilo više od osamdeset i koji su izvođeni 8-10 sati dnevno, u toku 11 dana trajanja Kvadrijenala, korišćen je kao alat pomoću kog je publici iz različitih krajeva sveta približen prethodno uspostavljen narativ. Kao treći, integrativni segment objedinjenog dela Proces, nastao je katalog, značajan za ukupno razumevanje ideja, narativa i umetničkog postupka. Zahvaljujući činjenici da su radovi u obe kategorije bili dominantno performativni, pa tako i dovršeni i/ili menjani u direktnom susretu sa publikom u Pragu, u katalogu nisu prikazana umetnička dela, već ljudi koji su ih kreirali, kao i njihove priče, ideje i uverenja. Proces se može smatrati sajt-specifik projektom zahvaljujući kome je nastao stvaralački prostor koji možemo posmatrati i kao manifestaciju suštine pozorišta, nečega što je bilo jedinstveno za taj trenutak i ticalo se susreta i dijaloga – sa sobom i sa drugima.

Informacije za buduće studente.